![\"\"](\"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/obraz.png\")
<\/figure>G\u0142\u00f3wnym celem projektu jest krytyczne opracowanie oraz publikacja w Internecie „Geograficzno-statystycznego opisania parafi\u00f3w Kr\u00f3lestwa Polskiego” oraz map specjalnych wojew\u00f3dztw koronnych Karola Perth\u00e9esa. S\u0105 to podstawowe i niezwykle cenne \u017ar\u00f3d\u0142a dla bada\u0144 krajobrazu kulturowego oraz historyczno-politycznego ziem polskich w II po\u0142owie XVIII wieku. Znajduj\u0105 si\u0119 one w Bibliotece Narodowej Ukrainy im. W\u0142adimira Wiernadskiego w Kijowie. Prowadzone prace dziel\u0105 si\u0119 na trzy r\u00f3wnoleg\u0142e w\u0105tki. Po pierwsze, w wymiarze bada\u0144 dokumentacyjno-kartograficznych, opracowywany jest obraz sieci osadniczej oraz podzia\u0142\u00f3w administracyjnych Korony (w granicach sprzed II rozbioru). Po drugie, w wymiarze bada\u0144 problemowych, zgromadzony materia\u0142 s\u0142u\u017cy jako g\u0142\u00f3wna podstawa \u017ar\u00f3d\u0142owa serii publikacji oraz opracowania monograficznego na temat „Kartografia w s\u0142u\u017cbie reform pa\u0144stwa epoki stanis\u0142awowskiej”. Poj\u0119cie kartografii jest traktowane tutaj bardzo szeroko, jako ca\u0142a procedura, w kt\u00f3rej mapy s\u0105 tylko efektem dzia\u0142a\u0144 wynikaj\u0105cych z potrzeb wojskowych, administracyjnych lub skarbowych (Skelton 1972). Po trzecie, w projekcie podejmowane s\u0105 tak\u017ce kwestie teoretyczne i metodologiczne zwi\u0105zane z edycj\u0105 i opracowaniem \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych, w szczeg\u00f3lno\u015bci kartograficznych oraz gromadzeniem danych geograficzno-historycznych (czasowo-przestrzenne bazy danych).<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
Idea projektu wyros\u0142a z nadrz\u0119dnego pytania o rol\u0119 organizacji przestrzeni w procesie kszta\u0142towania si\u0119 nowoczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa na ziemiach polskich w czasach stanis\u0142awowskich. Jednym z element\u00f3w wskazuj\u0105cych na poziom modernizacji pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa jest rozw\u00f3j administracji terytorialnej. Podzia\u0142y terytorialne kraju, w swoim rozwoju historycznym, s\u0105 pochodn\u0105 struktur w\u0142adzy i spo\u0142ecze\u0144stwa – w pierwszej kolejno\u015bci administracji wojskowej oraz aparatu skarbowego i s\u0105downiczego (biurokracji). Jako\u015b\u0107 oraz precyzja kartograficznego opisania pa\u0144stwa sz\u0142y w parze z poziomem modernizacji oraz stopniem rozwoju organizacyjnego i administracyjnego. Wida\u0107 to dobitnie na przyk\u0142adzie Francji w XVII w., a nast\u0119pnie Prus-Brandenburgii oraz monarchii habsburskiej w wieku XVIII. Obok podkre\u015blanej przez A. M\u0105czaka ewolucji systemu stanowego w kierunku scentralizowanego systemu administracji pa\u0144stwowej (M\u0105czak 1986), warto przyjrze\u0107 si\u0119 znaczeniu systemu dominialnego oraz administracji ko\u015bcielnej dla porz\u0105dku terytorialnego ziem polskich. \u015awiadomo\u015b\u0107 pa\u0144stwa jako terytorium, przestrzeni, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy „opanowa\u0107” (Augustyniak 2008), aby nim sprawnie zarz\u0105dza\u0107, wida\u0107 wyra\u017anie w okresie tzw. reform stanis\u0142awowskich. Odbiciem tego by\u0142o szereg dzia\u0142a\u0144 o charakterze kartograficzno-spisowym przeprowadzonych przez Gabinet Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego przy wsparciu dworu prymasowskiego. Projekt jest kontynuacj\u0105 prac dokumentacyjnych oraz kartograficznych prowadzonych w Zak\u0142adzie Atlasu Historycznego<\/a> od lat 60-tych ubieg\u0142ego wieku. Odwo\u0142uje si\u0119 przy tym nawet do starszej tradycji zwi\u0105zanej z postulatami F. Bujaka (1905) i W. Semkowicza (1922) utworzenia map szczeg\u00f3\u0142owych dla kilku przekroj\u00f3w czasowych, w tym okresu upadku dawnej Rzeczypospolitej (Herbst 1978). Postulat ten zosta\u0142 zrealizowany tylko w cz\u0119\u015bci \u2013 dla dawnego wojew\u00f3dztwa krakowskiego<\/a> (Semkowicz, Buczek 1930). Zako\u0144czenie w 2021 roku serii „Atlas historyczny Polski w XVI wieku” (NPRH 1aH 15 0373 83, kier. dr hab. Marek S\u0142o\u0144, prof. IHPAN) umo\u017cliwia powr\u00f3t do prac nad II po\u0142ow\u0105 wieku XVIII przy weryfikacji za\u0142o\u017ce\u0144 badawczych oraz stosowanych metod. Przyj\u0119te w projekcie rozwi\u0105zania metodyczne umo\u017cliwi\u0105 nie tylko opracowanie \u017ar\u00f3de\u0142, ale tak\u017ce powstanie w ci\u0105gu 5 lat pierwszej szczeg\u00f3\u0142owej mapy osadnictwa i podzia\u0142\u00f3w terytorialnych Korony w II po\u0142owie XVIII wieku (w zasi\u0119gu terytorialnym po I rozbiorze).<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n Podstawowym wynikiem projektu b\u0119dzie baza danych oraz aplikacja internetowa w technologii webGIS przedstawiaj\u0105ca „Geograficzno-statystyczne opisanie” oraz mapy specjalne wojew\u00f3dztw koronnych Karola Perth\u00e9esa. Aplikacja b\u0119dzie prezentowa\u0142a 5265 zdj\u0119\u0107 r\u0119kopisu oraz 12 map specjalnych wraz z interaktywnymi odno\u015bnikami do wszystkich miejscowo\u015bci oraz jednostek administracyjnych zawartych w \u017ar\u00f3d\u0142ach. Nazwy w\u0142asne zostan\u0105 zaprezentowane w brzmieniu \u017ar\u00f3d\u0142owym, za\u015b odno\u015bniki b\u0119d\u0105 prowadzi\u0142y do w\u0142a\u015bciwych lokalizacji geograficznych. Miejscowo\u015bci oraz granice zostan\u0105 zaprezentowane na podk\u0142adzie map Wojskowego Instytutu Geograficznego z okresu mi\u0119dzywojennego w skali 1:100 000. Ca\u0142o\u015b\u0107 aplikacji zostanie wyposa\u017cona w wyszukiwark\u0119 miejscowo\u015bci oraz jednostek administracyjnych. Opr\u00f3cz aplikacji webGIS zostan\u0105 udost\u0119pnione serwisy WMS (Web Map Service) i WFS (Web Feature Service) daj\u0105ce otwarty i bezp\u0142atny dost\u0119p do zgromadzonych danych – zar\u00f3wno do atrybut\u00f3w tekstowych jak te\u017c geograficznych. Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce ca\u0142o\u015b\u0107 zasobu zostanie w trakcie projektu zintegrowana z danymi Atlasu historycznego Polski w XVI wieku<\/a>, tworz\u0105c zharmonizowany zbi\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/obraz-1.png\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/sejm4letni-1.png\")
<\/figure>![\"\"](\"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/obraz-2.png\")
<\/figure>\n\n\n