\n\n\n\n
\u201eGeograficzno-statystyczne opisanie parafi\u00f3w Kr\u00f3lestwa Polskiego\u201d opracowane oko\u0142o 1790 r., sk\u0142ada si\u0119 z 12 tom\u00f3w i zawiera szkice ponad 2 tys. parafii uporz\u0105dkowanych wg diecezji, archidiakonat\u00f3w i dekanat\u00f3w. Szkice te powsta\u0142y na podstawie ankiet sporz\u0105dzonych przez pleban\u00f3w parafii diecezji koronnych (krakowskiej, gnie\u017anie\u0144skiej, pozna\u0144skiej, w\u0142oc\u0142awskiej, p\u0142ockiej, \u0142uckiej) i stanowi\u0142y zapewne etap po\u015bredni w procesie przygotowania map specjalnych wojew\u00f3dztw koronnych. Uk\u0142ad tre\u015bci szkic\u00f3w odzwierciedla struktur\u0119 ankiet parafialnych, kt\u00f3re stanowi\u0142y podstaw\u0119 ich przygotowania. Idea ankiet parafialnych jako podstawy dla przygotowania map powsta\u0142a w otoczeniu brata kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, biskupa p\u0142ockiego i p\u00f3\u017aniejszego prymasa Micha\u0142a Jerzego. Tre\u015b\u0107 ankiety zosta\u0142a opracowana zapewne przez ks. Franciszka Czajkowskiego, kt\u00f3ry wype\u0142ni\u0142 j\u0105 od razu – jako wzorzec – dla parafii w Tarchominie, kt\u00f3rej by\u0142 rz\u0105dc\u0105.<\/p>\n\n\n\n
\u201eGeograficzno-statystyczne opisanie parafi\u00f3w Kr\u00f3lestwa Polskiego\u201d znajduje si\u0119 obecnie w dziale r\u0119kopis\u00f3w Biblioteki Narodowej Ukrainy im. W\u0142adimira Wiernadskiego (sygn. I 5975). Jest to szczeg\u00f3lnie cenny materia\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142owy, gdy\u017c ankiety parafialne, kt\u00f3re by\u0142y podstaw\u0105 ich przygotowania zosta\u0142y spalone przez Niemc\u00f3w w czasie II wojny \u015bwiatowej (1944 r.). Nie by\u0142y one dot\u0105d przedmiotem systematycznego opracowania i analizy – by\u0142y wykonywane jedynie odbitki fragment\u00f3w lub reprinty.<\/p>\n\n\n\n Poszczeg\u00f3lne tomy szkic\u00f3w u\u0142o\u017cone s\u0105 wg diecezji i zawieraj\u0105 na pocz\u0105tku wykaz archidiakonat\u00f3w i dekanat\u00f3w z podaniem sumarycznej liczby parafii w ka\u017cdej jednostce. Karty rozpoczynaj\u0105ce dekanat zawieraj\u0105 wykaz parafii do niego nale\u017c\u0105cych oraz og\u00f3lny szkic dekanatu ukazuj\u0105cy siedziby parafii, granice dekanatu oraz g\u0142\u00f3wne drogi. Ka\u017cdej parafii, poza nielicznymi wyj\u0105tkami, po\u015bwi\u0119cona zosta\u0142a jedna strona, kt\u00f3rej struktura koresponduje z punktami ankiet parafialnych i ma podobny uk\u0142ad. Posiada nag\u0142\u00f3wek oraz stopk\u0119, w kt\u00f3rej podana zosta\u0142a nazwa parafii oraz jej przynale\u017cno\u015b\u0107 administracyjna \u015bwiecka (wojew\u00f3dztwo, powiat) oraz ko\u015bcielna (dekanat). W centralnej cz\u0119\u015bci znajduje si\u0119 szkicowa mapka parafii. Kanw\u0119 ka\u017cdego szkicu stanowi sie\u0107 drogowa oraz osadnicza. W lewym dolnym rogu ka\u017cdej strony znajduje si\u0119 wykaz nazw miejscowo\u015bci parafialnych z podaniem liczby dom\u00f3w oraz odleg\u0142o\u015bci i kierunku wzgl\u0119dem ko\u015bcio\u0142a parafialnego. Systematycznie rejestrowana by\u0142a tak\u017ce przynale\u017cno\u015b\u0107 do kr\u00f3lewszczyzn i d\u00f3br duchownych. W prawym dolnym rogu znajdowa\u0142y si\u0119 nazwy s\u0105siednich parafii oraz wa\u017cniejszych miejscowo\u015bci. Na \u015brodku pod szkicem lub po jego lewej stronie znajdowa\u0142 si\u0119 opis obiekt\u00f3w gospodarczych, g\u0142\u00f3wnie m\u0142yn\u00f3w. Pozosta\u0142e elementy: opis w\u00f3d, las\u00f3w czy g\u00f3r by\u0142y rozmieszczane do\u015b\u0107 nieregularnie w zale\u017cno\u015bci od kszta\u0142tu szkicu g\u0142\u00f3wnego.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n Podstawowa literatura:<\/p>\n\n\n\n Buczek K., Dzieje kartografii polskiej od XV do XVIII wieku. Zarys analityczno-syntetyczny. Wroc\u0142aw 1963.<\/p>\n\n\n\n Ertman A., O „Memoriale” kr\u00f3lewskiego kartografa Karola Perth\u00e9esa, \u201eAnalecta: Studia i Materia\u0142y z Dziej\u00f3w Nauki\u201d, 15 (1-2), s. 243-254.<\/p>\n\n\n\n Karol Perth\u00e9es (1739-1815) fizjograf pierwszej Rzeczypospolitej: \u017bycie oraz dzia\u0142alno\u015b\u0107 kartograficzna i entomologiczna, red. J.S. Paw\u0142owski, Warszawa 2003.<\/p>\n\n\n\n Krawczyk A., Carol Perth\u00e9es „Description of parishes” – a source for the historical geography and economic history of central and eastern Poland in the late 18th century (introductory information), \u201cZeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Prace Geograficzne\u201d, 43, s. 191\u2013196.<\/p>\n\n\n\n R\u0119kopi\u015bmienne opisy parafii litewskich z 1784 roku: Dekanat grodzie\u0144ski, wyd. W. Wernerowa, Warszawa 1994 (\u0179r\u00f3d\u0142a do Dziej\u00f3w Geografii, z. 1).<\/p>\n\n\n\n R\u0119kopi\u015bmienne opisy parafii litewskich z 1784 roku: Dekanat knyszy\u0144ski i dekanat augustowski, wyd. W. Wernerowa, Warszawa 1996.<\/p>\n\n\n\n Szady B., Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Micha\u0142a Jerzego Poniatowskiego na rzecz rozwoju kartografii polskiej, w: Kamienie milowe w kartografii, red. J. Ostrowski, P.E. Weszpi\u0144ski, Warszawa 2013, s. 183\u2013192.<\/p>\n\n\n\n Wieteska J., Materia\u0142y do atlasu historycznego Polski XVIII wieku. Archidiakonat pu\u0142tuski w ankiecie Micha\u0142a Poniatowskiego z r. 1778, \u201ePrzegl\u0105d Historyczny\u201d, 43 (2), s. 338-346.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bogumi\u0142 Szady \u201eGeograficzno-statystyczne opisanie parafi\u00f3w Kr\u00f3lestwa Polskiego\u201d opracowane oko\u0142o 1790 r., sk\u0142ada si\u0119 z 12 tom\u00f3w i zawiera szkice ponad 2 tys. parafii uporz\u0105dkowanych wg diecezji, archidiakonat\u00f3w i dekanat\u00f3w. Szkice te powsta\u0142y na podstawie ankiet sporz\u0105dzonych przez pleban\u00f3w parafii diecezji koronnych (krakowskiej, gnie\u017anie\u0144skiej, pozna\u0144skiej, w\u0142oc\u0142awskiej, p\u0142ockiej, \u0142uckiej) i stanowi\u0142y zapewne etap po\u015bredni w procesie przygotowania […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-986","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/986","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=986"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/986\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1292,"href":"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/986\/revisions\/1292"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=986"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=986"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=986"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Tom 1-2<\/td> diecezja krakowska<\/td><\/tr> Tom 3<\/td> diecezja krakowska, diecezja wroc\u0142awska<\/td><\/tr> Tom 4-6<\/td> archidiecezja gnie\u017anie\u0144ska<\/td><\/tr> Tom 7-8<\/td> diecezja pozna\u0144ska<\/td><\/tr> Tom 9<\/td> diecezja w\u0142oc\u0142awska, diecezja p\u0142ocka, diecezja pozna\u0144ska (archidiakonat warszawski)<\/td><\/tr> Tom 10-11<\/td> diecezja p\u0142ocka<\/td><\/tr> Tom 12<\/td> diecezja \u0142ucka<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n ![\"Szkic](\"https:\/\/perthees.ihpan.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/0047-843x1024.png\")
<\/figure>
\n\n\n\n